دادرسی و نظام قضایی در ایران

در فرهنگ‌های كهن ایران، یعنی تا پیش از تأسیس دولت‌های ماد و پارس، مفاهیم حقوقی و آیین‌های قضایی با باورهای دینی و اعتقاد به انتقام الهی پیوند داشت. شواهد این ارتباط قبل از تأسیس دولت‌های باشوكت و نیرومند ایرانی، در آموزه‌ها و باورهای عیلامی از یك سوی و آیین مهر (میتراییسم) از سوی دیگرنمایان بود. اما اندك‌اندك، نظام قضایی با پشتوانۀ حكومت‌های متمركز به صورت امری عرفی پذیرفته شد. با شكل‌گیری دولت متمركز هخامنشی، قضات رسمی منصوبِ شاه، برابر قواعد ماهوی و شكلی سنتی، وظیفۀ رسیدگی به شكایت‌های افراد را به‌عهده گرفتند. با تمركز قدرت در دست «شاهان شاه» و مرجعیت «قاضیان شاهی»، شیوه‌های بدوی دادرسی جمعی و داوری عمومی منسوخ شد. داریوش ــ بزرگ‌ترین قانون‌گذار ایران باستان ــ چنان تأثیری در سراسری كردن نظام قضایی گذاشت كه حملۀ اسكندر و سقوط هخامنشیان نتوانست موجب تغییرات بنیادین در نظام قضایی ایران شود. امّا دولت ساسانی با به رسمیت شناختنِ كیش زرتشتی، كه برای همۀ فعالیت‌های انسان ــ اعم از فردی، خانوادگی و اجتماعی ــ قوانین مدوّن داشت، نظام متمركز قضایی امپراتوری ساسانی را در صلاحیت انحصاری موبدان زرتشتی قرار داد. 

کتاب «دادرسی و نظام قضایی» از مجموعه کتاب‌های از ایران چه می‌دانم؟ در چهار فصل به مطالبی دربارۀ دادرسی در ایران باستان، عصر اسلامی، از صفویه تا انقلاب مشروطیت، و انقلاب مشروطیت تا پایان دورۀ پهلوی پرداخته است.

مؤلفامین، سید حسن
مجموعه/شمارهاز ایران چه می دانم؟/ 26
چاپ اول1381
چاپ آخر1381
ویراست1
ناشردفتر پژوهشهای فرهنگی
شابک9645799635
ابعاد20 × 14/5 سانتی متر
تعداد صفحه120