كتیبه های ایران باستان

کتیبه واژه‌ای است عربی‌الاصل ممال کتابه Ketaba (ممال آن است که فتحه را کسره و یا آ را اِی بخوانند) به معنی نوشته و از آن رو که ممال است، برخی در فارسی، گونهKetiba را درست‌تر دانسته‌اند (خیام پور، غلط‌های مشهور). معین (فرهنگ فارسی، زیر کتیبه) نیز این صورت را درست دانسته و کتیبه را تداول فارسی‌زبانان ذکر کرده است. هنگامی که کوروش بزرگ در سال 539 پیش از میلاد امپراتوری بابل را از پای درآورد، زبان آرامی در بخشی از پادشاهی هخامنشی رواج داشت. داریوش خط و زبان آرامی را که پیش از او در بین‌النهرین و شام رواج داشت به عنوان زبانی میانجی پذیرفت و دبیران آرامی‌زبان را در دربار خویش به کار گماشت و ارتباط‌های سیاسی دربار او با این خط و زبان و به وسیله همین دبیران بود که علاوه بر آرامی، که زبان مادری آنان بود، با زبان پارسی نیز آشنایی داشتند. زبان آرامی برای نوشتن کتیبه‌ها به کار نرفته اما در جزیره الفانتین در نزدیکی اسوان مصر، از دوره تسلط ایرانیان نوشته‌هایی بر روی پاپیروس و سفال به دست آمده است. قدمت این آثار آرامی به حدود شش سده پیش از میلاد می رسد. علاوه بر آن یک کتیبه آرامی در «سند قلعه» در آذربایجان و نزدیک به پانصد قطعه نوشته در تخت جمشید به دست آمده است. بخش هایی از کتیبه بیستون به زبان آرامی و نیز کتیبه‌ای در نقش رستم به این زبان یافته شده است (نیز>> ارانسکی ص133-131؛ تفضلی، 1376، ص24؛ مشکور، 1378، ص607-602؛ لوکوک، 1997 ص56). 

 کهن‌ترین کتیبه‌های بازمانده از دوره هخامنشیان ظاهراً دو لوحه طلایی است که یکی منسوب به آریارمنه (AmH) در همدان به دست آمده و دیگری منسوب به فرزند او ارشامه (AsH) است که آن نیز در همدان پیدا شده است. برخی از دانشمندان در صحت انتساب این کتیبه‌ها به این دو پادشاه تردید کرده و آنها را نوشته‌هایی مربوط به دوره اردشیر دوم پنداشته‌اند که به منظور اثبات حکومت در تیرۀ داریوش نوشته شده است. بنابراین نظر، خط فارسی باستان در سال 551 یا 552 پیش از میلاد، به فرمان داریوش اختراع شده و نخستین کتیبه‌ای که به این خط نوشته شده، کتیبه بیستون بوده است. 

در کتاب «کتیبه‌های ایران باستان» از مجموعه کتاب‌های از ایران چه می‌دانم؟ در سه فصل، پیشینه کتیبه‌نگاری، کتیبه‌نگاری در ایران باستان، و کتیبه‌نگاری در دورۀ میانه بررسی شده است.

مؤلفراشد محصل، محمدتقی
مجموعه/شمارهاز ایران چه می دانم؟/ 9
چاپ اول1380
چاپ آخر1390
ویراست4
ناشردفتر پژوهشهای فرهنگی
شابک9645799228
ابعاد20 × 14/5 سانتی متر
تعداد صفحه118

قیمت 150,000ریال